Në një ditë përkujtimore për gjenocidin ndaj shqiptarëve të Çamërisë, në një përvjetor, Fondacioni ALSAR mbajti në Hotel “Tirana International” në kryeqytet një konferencë shkencore.

Me një pjesëmarrje të gjerë, konferenca me titull, “80 vjet nga gjenocidi ndaj shqiptarëve të Çamërisë”, u ndoq dhe u përcoll me interes.

Ajo u hap me himnin kombëtar dhe me fjalën e mbajtur nga kryetari i Fondacionit ALSAR, z. Mehdi Gurra.

Për pjesëmarrësit u shfaq një dokumentar i shkurtër për Çamërinë dhe vuajtjet e çamëve.

Në seancën e parë, të drejtuar nga prof. dr. Fatmira Rama, u mbajtën gjashtë kumtesa. Akademik prof. dr. Beqir Meta trajtoi ndikimin e çështjes çame në marrëdhëniet shqiptaro-greke. Kumtesa e radhës qe e dr. Halil Hysenit, titulluar, “Çamëria në dosjen diplomatike të Shqipërisë”. Akademik prof. dr. Pëllumb Xhufi mbajti kumtesën, “Çamët dhe pushtuesit: krijimi i një miti”.

Fjalën e morën më pas prof. asoc. dr. Ledia Dushku, dr. Erarba Çiraku dhe Enver Kushi, me kumtesat e titulluara respektivisht, “Të padëshiruarit! Procesi i krjimit të hapësirave etnikisht homogjene dhe krahina e Çamërisë (1912-1944)”, “Çështja çame në politikën e jashtme italiane”, dhe “Deklarata e kryeministrit grek Teodoros Pangallos, e vitit 1926, për marrëdhëniet shqiptaro-greke dhe Çamërinë”.

Seancën e dytë, me pesë kumtesa, e drejtoi akademik prof. dr. Beqir Meta. Para mikrofonit doli e para prof. dr. Fatmira Rama, trajtesa e së cilës mbante titullin, “Ndikimi i Komisionit Miks të Lidhjes së Kombeve për shkëmbimin e popullsive greko-turke në dëbimin e shqiptarëve nga Greqia gjatë viteve 1923-1926”. Dr. Sali Kadria trajtoi situatën në Çamëri në vitet 1928-1933. Nga dr. Qerim Lita do të mbahej trajtesa, “Çështja çame gjatë Luftës së Dytë Botërore”. Kumtuesi i parafundit, Ahmet Mehmeti, u ndal te ligji i luftës me Shqipërinë dhe gjenocidi mbi minoritetin shqiptar në Çamëri. Trajtesa e fundit e konferencës shkencore u mbajt nga Petrit Zeneli, me temë, “Masakra greke e 10 korrikut 1914, në Panarit të Korçës”.

Stenda me fotografi dhe të dhëna mbi Çamërinë dhe çamët, punuar me kujdes, ishin ekspozuar në hyrje të sallës e brenda saj.

Tituj nga Botimet ALSAR, mes tyre të lidhur tematikisht me ngjarjen e përkujtuar dhe konferencën, iu bënë të njohura pjesëmarrësve me vendosjen në kënde të sallës “Balsha”.

Në hapësirën midis dy seancave pati dhe një koktej për të pranishmit.

Në mjediset e Hotel “Tirana International”, në sallën “Balsha”, ka hapur punimet paraditen e kësaj të enjte të 27 qershorit konferenca shkencore në përkujtim të 80-vjetorit të gjenocidit ndaj shqiptarëve të Çamërisë.

Konferenca shkencore mbahet nën organizimin e Fondacionit ALSAR. Ajo është e ndarë në dy seanca, gjatë së cilave do të mbahen një varg kumtesash nga akademikë dhe studiues.

Të pranishëm në nisjen e punimeve ishin përfaqësuesi i Ambasadës së Kosovës në Tiranë, përfaqësuesi i Ambasadës së Rusisë në Tiranë, atasheu për Çështjet Fetare pranë Ambasadës së Republikës së Turqisë në Tiranë, përfaqësuesi i Kishës Katolike, dhe zëvendësprefekti i Tiranës.

Intelektualë, aktivistë shoqërorë, punonjës të medias dhe qytetarë mbushën sallën për të ndjekur aktivitetin.

Fjalën e hapjes e mbajti kryetari i Fondacionit ALSAR, z. Mehdi Gurra. Në krye të saj, ai do të theksonte: “Fondacioni ALSAR, me një karakter të fortë kombëtar, organizon për herë të dytë brenda kësaj jave një aktivitet të këtij lloji për të përkujtuar një tragjedi njerëzore, një dramë me fund të dhimbshëm.

Po aq sa një përkujtim, kjo konferencë shkencore, si simpoziumi i mbajtur në Konispol dy ditë më parë, shërben si një thirrje për të lëvizur vendit, për të mos e lënë çështjen çame të dergjet, për të dhënë shpresë se një ditë e drejta do të triumfojë.

Tetëdhjetë vite më parë, në botën e zhytur në një luftë të përgjakshme, një popullsi e tërë do ta paguante me jetë, me dëbim e prona të humbura çmimin e të qenit shqiptare dhe muslimane. Shovinistët grekë në kufirin tonë jugor, të vendosur ta përfundonin njëherë e mirë një përndjekje të gjatë, vranë e prenë çamë, bastisën e nxorën nga shtëpitë pleq e fëmijë, i poshtëruan dhe i dëbuan me mizori ekstreme.

Nuk bëhej fjalë për një egërsi disaditore, por për një spastrim etnik të shtrirë në kohë, nga qershori i 1944-s në muajt e parë të vitit pasardhës. Një punim studimor i nxjerrë së fundi nga Botimet ALSAR jep detaje dhe shifra të dhunës së ushtruar ndaj shqiptarëve të Çamërisë. Studiuesja turke, të cilën mbase mund ta kishim mes nesh sot nëse do të kishte patur jetë më të gjatë e nuk do të ikte nga kjo botë njëmbëdhjetë vite më parë, vetëm pak ditë pas botimit të punimit të saj, thotë se akuza kundër çamëve, për bashkëpunim me armikun apo për tradhti, ishte krejtësisht e pabazë, e përhapur vetëm si justifikim.

Barbaria përfshinte përdhunime, rrëmbime, masakrime foshnjash, rrafshime fshatrash, djegie e plaçkitje të shtëpive dhe objekteve të kultit, pra, xhamive. Jo më pak e egër qe dhe grabitja e të mirave materiale të çamëve, këtyre njerëzve me shumë emër si punëtorë të papërtuar e nikoqirë shembullorë.

Konfiskimet, asimilimi i shqiptarëve ortodoksë të padëbuar, dhe sjellja e popullsive të tjera në vendbanimet çame për një përmbysje demografike, ishin pjesë e procesit gjenocidal.

Këtu është rasti të sjellim në kujtesë, si një ndërfutje, por me protagonistë negativë sërish nga fqinji ynë jugor, një ngjarje në 110-vjetorin e saj. Masakra e Panaritit u krye nga andartët grekë në korrikun e vitit 1914. Ekzekutimet u morën jetën qindra njerëzve, në një parathënie të akteve të ngjashme mizore në gjysmën e parë të shekullit të njëzetë.”

Fjala e z. Gurra vijoi kështu: “Më shumë se tridhjetë vite pas ndërrimit të sistemit qeverisës në Shqipëri, çështja çame mbetet një temë delikate në marrëdhëniet shtetërore me Greqinë. Artikulimi i qartë dhe i plotë i çështjes dhe kërkimi i të drejtave të mohuara të çamëve ka munguar në tërësi. Diplomacia edhe kur ka patur guximin ta parashtrojë atë, e ka bërë më tepër me gjysmë zëri, jo e vendosur për t’i shkuar në fund.

Ndryshimet e pushtetit kanë reflektuar dhe ndryshime në qasjen ndaj çështjes çame. Por pika e përbashkët e të gjithë qeverisësve në vendin tonë ka qenë kujdesi i tepruar për të mos i cenuar marrëdhëniet me vendin që e mohon kategorikisht të ketë një çështje çame.

Për të mos e lënë gjithçka në vullnetin e organeve shtetërore, dhe për të mos ia ngarkuar tërësisht barrën shtetit, është detyrë e shoqërisë të ketë një angazhim më të madh dhe të marrë përgjegjësi. Organizatat joqeveritare duhet ta kenë të vazhdueshme në axhendë dhe aktivitet çështjen çame, për ta bërë më të njohur, më të qarkullueshme dhe më të pranishme në lëgjirimin publik. Ky rol proaktiv do duhet të merret në konsideratë me seriozitet, sepse çështjes çame nuk i vihet në ndihmë nëse atë ia njohim si specifikë vetëm ndonjë organizate, shoqate apo organizimi politik. Ne mendojmë se, duke qenë një çështje kombëtare, çështja çame duhet të jetë në çdo program partiak të spektrit tonë politik, bashkë me rrugët e zgjidhjes.

Tragjedia çame ka pika të përbashkëta me kalvarin e vuajtjeve të tatarëve të Krimesë; një popullsi muslimane e persekutuar, e vrarë dhe e dëbuar nga mëmëdheu. Qëndresa e dy popullsive ka po ashtu ngjashmëri. Çfarë i dallon tatarët është fakti se ata, falë sakrificës së tyre të paepur si shoqëri, ia dolën të kthehen në masë të konsiderueshme në vendlindje apo në vendin e të parëve. Aneksimi i Krimesë nga Rusia para dhjetë viteve e ka përkeqësuar sërish gjendjen, të rënduar akoma më tepër nga invazioni ushtarak në Ukrainë.

Kthimi i çamëve në tokat e tyre është ende i pamundur, dhe e kundërta nuk duket se mund të ndodhë shpejt. Historia i jep mësimet e duhura për veprim; mjafton të kihet gatishmëria për t’i përvetësuar ato.

Ligji i luftës me Shqipërinë, që Greqia vazhdon ta mbajë në fuqi, është një absurd për dy vende të NATO-s. Ai sigurisht që prej kohësh nuk duhej të ishte më, por, përpos kësaj, nuk ka ende një përcaktim adekuat juridik për ndikimet e tij mbi çështjen çame dhe nëse shfuqizimi do ta lehtësonte zgjidhjen e saj.”

Në përfundim të fjalës, z. Gurra tha: “Kjo konferencë shkencore është nismë individuale e Fondacionit ALSAR, e ndërmarrë si kontribut social, në vazhdën e aktivitetit të tij kulturor. Organizimi i kësaj konference nuk është një ide novatore, por, përkundrazi, një rrjedhojë logjike e perceptimit të pozicionit tonë në mjedisin shoqëror.

Te ky terren kontribuojmë prej kohësh, dhe këtu po përmend specifikisht dy tituj të Botimeve ALSAR, ‘ÇAMËRIA – Shtegtim nëpër Shqipërinë e Jugut’, të të ndjerit Ibrahim Daut Bejdeshati (Hoxha), dhe ‘Gjenocidi çam’, të autores turke, Berna Türkdoğan Uysal. Përndryshe, kontribute tonat janë dhe botime anastatike; mes tyre ‘Lirija’ dhe ‘Dituria’, dy komplete publicistike me shumë esencë dhe me vend të denjë në trashëgiminë tonë kulturore kombëtare.

Fjala ime është e kushtëzuar nga koha dhe e kufizuar nga trajtesat e larmishme të kumtuesve në këtë sallë mbi këtë përvjetor, prandaj nuk bën të shkoj më gjatë. Besoj se atë çfarë desha të përcjell e shpreha mjaftueshëm mirë dhe qartë, si në aspekt të çështjes çame dhe të aktivizmit të përhershëm të Fondacionit ALSAR, me veprimtari të këtilla apo nëpërmjet botimeve.

Përshëndetje të gjithëve! Mirë se erdhët, dhe punime të mbara konferencës shkencore!”

Në kuadër të aktivitetit kulturor dhe të misionit të tij kombëtar, Fondacioni ALSAR mban në Tiranë këtë të enjte, më 27 qershor, një konferencë shkencore në përkujtim të 80-vjetorit të gjenocidit ndaj shqiptarëve të Çamërisë.

Dy seancat e konferencës parashikojnë mbajtjen e një numri të konsiderueshëm trajtesash akademike në lidhje me këtë përvjetor, dhe posaçërisht me çështjen çame.

Kjo konferencë shkencore do të zhvillohet vetëm dy ditë pas simpoziumit shkencor të mbajtur në Konispol, nën bashkorganizimin e Fondacionit ALSAR dhe të Bashkisë së Konispolit.

Konferenca do t’i zhvillojë punimet në mjediset e hotelit “Tirana International”, në sallën “Balsha”. Nisja e saj është në orën 10:00, dhe të ftuar janë të gjithë të interesuarit.

Fondacioni ALSAR dhe Bashkia e Konispolit organizuan dhe mbajtën këtë të martë simpoziumin shkencor kushtuar 80-vjetorit të gjenocidit ndaj çamëve.

Aktivitetit i parapriu vizita në varrezat e Kllogjerit, ku u vendosën kurora në nderim të viktimave të gjenocidit.

Në sheshin qendror të Konispolit do të zbulohej dhe pllakata me emrin e ri të tij, “Çamëria”.

Fjalën e hapjes në simpoziumin shkencor e mbajti kryetari i Bashkisë së Konispolit, z. Ergest Dule. Pas tij do t’u drejtohej të pranishmëve në shesh, me një fjalë përshëndetëse, kryetari i Fondacionit ALSAR.

Z. Mehdi Gurra do të thoshte në fjalën e tij: “Ky bashkorganizim i Fondacionit ALSAR dhe i Bashkisë Konispol sjell në vëmendje në nivel akademik një ngjarje me gjurmë të pashlyeshme në historinë e re të shqiptarëve. Ajo përfaqëson vuajtjet e një popullsie të tërë, të vrarë e dëbuar prej tokës së vet, por ende në këmbë falë forcës së mbijetesës dhe vullnetit për të mos u shuar të bijve e bijave të lënë pas.

Gjenocidi ndaj shqiptarëve të Çamërisë është në 80-vjetorin e tij, por dhimbja ende ndihet, plaga akoma dhemb, brenga dhe malli edhe më çajnë zemra dhe mbushin sy me lot.

Ajo gjëmë e qershorit të 1944-s nuk erdhi si një rrufe në qiell të hapur, nuk qe një incident fatkeq i Luftës së Dytë Botërore. Kalvari i vuajtjeve kish nisur herët, qysh në të hyrë të dekadës së dytë të shekullit të njëzetë, kur fuqitë përcaktuan fatin territorial të Shqipërisë së porsalindur të pavarur.

Lëngimit të tkurrjes iu shtua ankthi i së nesërmes, e një Zot e di nëse ata njerëz e parandjenë se ç’i priste. Por, ndoshta mund të thuhet, se dhe në ëndrrat më të këqija nuk do ta kenë parë atë që do t’u paraqitej si realitet e që do ta vuanin në mënyrën më të frikshme të mundshme.

Ballkani është përvëluar shpesh nga shovinizmi, e jo më kot identifikohet si një fuçi baruti. Shumë kohë përpara se mijëra myslimanë të Srebrenicës të trajtoheshin si qenie të padenja për të jetuar e të masakroheshin kolektivisht, shumë mote përpara se shqiptarët e Kosovës të vriteshin e të merrnin rrugët për të shpëtuar ç’të mundeshin, egërsia shoviniste do të derdhej mbi çamët. Filozofia e krimit ishte e njëjta, ndryshonin vetëm kohët dhe vendi!

Sado të shkruhet e të thuhet, shumë pak mund të përshkruhet si duhet ajo shfarosje, ajo fshirje me forcë njerëzish të ndryshëm etnikisht dhe fetarisht me pjesën tjetër në shtetin që nuk deshi t’i mbante, me ta lënë skajin jugor të kufirit tonë shtetëror.

Imazhet e karvaneve të të vuajturve në malet e jugut, të të shkulurve dhunshëm prej vatre, në kërkimin për pak paqe e për pak dinjitet, rrëqethin me të njëjtën forcë çdo shpirt të prekshëm nga fatkeqësia e tjetrit, e jo më njerëzit e një gjaku.”

Ai do të vazhdonte më tej, “Pesha e tragjedisë së çamëve do të ishte lehtësuar nëse drejtësia do ta kishte thënë fjalën e saj. Pasardhësit e shqiptarëve të Çamërisë që provuan gjenocidin, e ata pak të mbijetuar deri më sot nga ajo kohë, do të kishin gjetur ngushëllim në triumfin e së drejtës. Shkurajuese ose jo, mbërritja deri te njohja e së drejtës mbetet ende një iluzion.

Çështja çame nuk u përket vetëm çamëve, ngado nga janë në Shqipëri. Çështja çame është dhe duhet të jetë e të gjithë shqiptarëve! Siç nuk duhet t’i lihet shtetit të kujtohet sporadikisht për të, e të varen tërë shpresat te shteti për zgjidhjen e saj. Shoqëria duhet ta thotë më fort fjalën e vet e të jetë më e gjallë në këtë kauzë drejtësie për mbarë ne.

Me këtë rast, dhe në këtë kontekst, e përgëzoj Bashkinë e Konispolit për vendimin e marrë, që i jep sheshit të qytetit emrin ‘Çamëria’.

Dua të vë në dukje, gjithashtu, se Fondacioni ALSAR është i pranishëm prej vitesh në Konispol me veprimtari humanitare, arsimore dhe kulturore. Kjo prani i detyrohet dhe karakterit tonë kombëtar, përkushtimit tonë misionar për të dhënë dhe bërë më të mirën për vendin, për Shqipërinë tonë.”

Ndërsa e mbylli fjalën duke i uruar punime të mbara simpoziumit, z. Gurra u la radhën kumtuesve. Akademik prof. dr. Beqir Meta, dr. Halil Hyseni, dr. Sali Kadria, prof. dr. Fatmira Rama, Enver Kushi dhe Ahmet Mehmeti paraqitën trajtesa nga këndvështrime të ndryshme mbi çështjen çame dhe gjenocidin ndaj popullsisë shqiptare të Çamërisë.

Një program artistik nga nxënës të shkollës “Bido Sejko” të Konispolit e bëri më të këndshme mbrëmjen dhe më të ngrohtë atmosferën.

Me kërshëri u panë stendat e ekspozitës së përgatitur me këtë rast. Publikut iu paraqitën dhe disa tituj të Botimeve ALSAR.

Fondacioni ALSAR dhe Bashkia e Konispolit kanë organizuar së bashku mbajtjen e një seminari shkencor të martën, më 25 qershor.

Në përkujtim të 80-vjetorit të gjenocidit ndaj shqiptarëve të Çamërisë, simpoziumi do t’i mbajë punimet nga ora 19:00 në Konispol.

Fjala e hapjes nga kryetari i Bashkisë së Konispolit dhe fjala përshëndetëse nga kryetari i Fondacionit ALSAR do të pasohen nga një varg kumtesash.

Simpoziumi zhvillohet në kuadër të aktivitetit kulturor të Fondacionit ALSAR, e të angazhimit të përhershëm të tij për çështjen kombëtare.

Vargut të gjatë të titujve të Botimeve ALSAR i është bashkuar dhe “Drurët flenë jashtë në natën e botës”.

Autor i kësaj përmbledhje poetike është Hamit Aliaj, tashmğ i ikur nga kjo botë. Kjo vepër poetike është e para e botuar jo në të gjallë të tij, ndërsa ka lënë pas dhe shumë botime të tjera të të njëjtit zhanër.

Në parathënien e gjatë të Mehmet Elezit bëhet e ditur se libri del në 70-vjetorin e lindjes së autorit dhe përfshin 268 poezi të reja, të shkruara në vitet e fundit.

“Vargu i Hamit Alisë sfidon çdo provincializëm,” lexohet në rreshtat e saj, “kumtet mbarënjerëzore të poezisë së tij trondisin.”

E shkruar me emocion, parathënia e paraqet autorin si të fortifikuar në poezinë e tij të pacenueshme. I takon lexuesit tani të japë vlerësimin e tij.

Vepra vjen natyrshëm dhe qëndron mirë në larmishmërinë tematikore të botimeve tona.