Ndërsa koha kalon, botimet e Fondacionit “ALSAR” njohin rritje në numër, në cilësi dhe në shumëllojshmëri. Botime dhe ribotime, tituj të larmishëm, sjellë lexuesit të çfarëdoshëm dhe të specializuar. Disa qindra janë këto botime, shtuar këtë vit me tituj të rinj, e me të tjerë libra që presin në radhë për t’u shtypur.

Një botim kushtuar gjuhësisë, posaçërisht gegnishtes, një libër kujtimesh i sjellë me një përkthim të ri, dhe një vepër krejt e veçantë, ngaqë është në turqisht dhe frëngjisht, më së pari, përveç përmbajtjes, i bashkohen listës së gjatë si botime të 2021-shit.

“Shkolla e Mjekësisë”, “Drejtshkrimi i gegnishtes ose gegnishtja e standardizueme”, “Her devirde yunanlılar – Eski bir diplomatın kaleminden”, “Mevludi Sherif” dhe “Bosnja dhe Hercegovina gjatë misionit të Xhevdet Efendiut” përbëjnë titujt e parë të botuar për këtë vit.

Një numër pedagogësh të Universitetit të Trakias në Edirne të Turqisë kanë përgatitur botimin, të sjellë në shqip, “Shkolla e Mjekësisë”, që për lëndë ka rivitalizimin e një pjese të trashëgimisë osmane në atë qytet, dikur dhe qendër e perandorisë. Zhvillimi historik i shkollave osmane, arsimi mjekësor në Edirne gjatë periudhës osmane, si dhe në Europë në të njëjtën periudhë dhe më herët, gjendja e kompleksit historik dhe puna restauruese në të, jepen shkurtimisht dhe me ilustrime.

Me përgatitjen, parathënien dhe shënimet e Mehmet Elezit, është botuar “Drejtshkrimi i gegnishtes ose gegnishtja e standardizueme.” Prej këtij punimi gjuhësor me mjaft vlerë po citojmë pak fjali, nga parathënia, me shumë domethënie:

“Gegnishtja dhe tosknishtja janë dy mushknitë e gjuhës shqipe. Si njerëz të lirë, nuk mund t’ia lejojmë vetes ‘luksin’ me shpërfillë qoftë edhe nji shkronjë a tingull të saj. Të shpërndamë në disa shtete në Ballkan, të bamë pikë e pesë nëpër botë, e vetmja që na njajtëson qartësisht si shqiptarë asht fjala shqipe. Pa gjuhë shqipe s’ka shqiptarë.

“Vërehet nji prirje me e gjallnue gegnishten. Herë-herë ma fort si vullnet i paorganizuem, sesa si ndihmesë e mirëfilltë.

“Gegnishtja i ka pasë rregullat e drejtshkrimit para se me i pasë shqipja e sotme standard. I kishin hartue dijetarët në Prishtinë, me përkushtim e kompetencë shkencore. I përfunduen më 1964. Në qershor 1964 u miratuen nga autoritetet shtetnore të kohës.

“Ky libër përmban pikërisht rregullat e botueme më 1964, në Prishtinë. Asht kodi i standardizimit të gjuhës shqipe, me bazë gegnishten. Gjithnji i vlefshëm edhe si kod i gegnishtes së normëzueme.”

Në gjuhën e përkthyer dhe në atë origjinale, në turqisht dhe frëngjisht, “Her devirde yunanlılar – Eski bir diplomatın kaleminden”, “Les grecs a toutes les époques – De la plume d’un ancien diplomate”, ky botim i “ALSAR”-it flet për grekët dhe përmban përshkrime shumë interesante për ta.

Në shqip si, “Grekët në çdo epokë”, vepra kërkon vetëkuptueshëm njohjen e turqishtes apo të frëngjishtes për t’u lexuar. Botimi i saj në frëngjisht në vitin 1870 u bë nga Edouard Dentu, përkthyer në turqisht si përshkruese e jetës sociale, kulturore dhe politike të grekëve që prej antikitetit.

“Mevludi Sherif”, prej të ndjerit Hafiz Ali Ulqinaku, është një ribotim i kërkuar, siç bëhet e ditur dhe në faqet e para të botimit. Ai qe botuar dhe gjashtë vite më parë nga Fondacioni “ALSAR”, risjellë sërish për lexuesin në kërkim të tij, më në veçanti për atë në Ulqin, prej dhe nga erdhi kërkesa.

“ALSAR” solli një tjetër vepër të Pashko Vasës, “Bosnja dhe Hercegovina gjatë misionit të Xhevdet Efendiut”. Si shpesh në botimet e fondacionit tonë, libri është dygjuhësh, në shqip dhe frëngjisht, në gjuhën në të cilën e shkroi fillimisht Pashko Vasa.

“La Bosnie et L’Herzegovine pendant la mission de Djevdet Efendi”, i botuar më 1865 në Stamboll, përmban kujtime dhe përjetime të autorit gjatë qëndrimit të tij jo shumë të gjatë në atë vend.

Në parathënien e librit thuhet mes të tjerash: “Në qoftë se më pyesin për arsyet që më shtynë të shkruaj në një gjuhë që nuk është e imja (unë jam shqiptar) dhe të cilën nuk e njoh aq mirë sa ta përdor me njëfarë elegance, do të përgjigjem vetëm me dy fjalë…. Di vetëm se çdo gjë që qeveria jonë bën në interes të qytetërimit dhe të njerëzimit, mbetet në terr e në heshtje. Nëse gazetat thonë ndonjëherë një fjalë për këtë, kjo fjalë është shumë e zbehtë, e pakët. Dhe kështu, e mira që bën ajo kalon pa rënë në sy… Për të mirën nuk flitet thuajse kurrë… Një gjykim i tillë është i padrejtë…. Kur shkrova, nuk pata asnjë qëllim tjetër përveç qëllimit me vu në dukje të mirën që misioni i Xhevdet Efendiut bëri në Bosnje e në Hercegovinë. Dua në të njëjtën kohë t’u bëj të njohur evropianëve gjëra që ata nuk i dinë, dhe që edhe vetë ne, shtetas otomanë dhe nëpunës të qeverisë, nuk i njohim më mirë se ata.”

Pesë titujt e mësipërm do të ndiqen gjatë këtij viti nga shumë botime të tjera. Cilësia e përzgjedhjes së titujve të rinj, sikurse dhe cilësia e botimit, është e garantuar nga një traditë shumëvjeçare e botimeve të “ALSAR”-it.

Fondacioni “ALSAR” e ka bartur në një tjetër shesh “Skënderbej”, në një tjetër kryeqytet të shqiptarëve, ekspozitën e kushtuar 100 viteve të Tiranës si kryeqytet i Shqipërisë. Stendat e ekspozitës “Tirana 100 vjet kryeqytet” kanë mbushur sot sheshin “Skënderbej” të Prishtinës, për të qëndruar aty për dy ditë, më 16 dhe 17 dhjetor, aq sa ç’është menduar për t’u ekspozuar, pasi do të shëtisin dhe në qytete të tjera të hapësirës shqiptare. Interesim i kënaqshëm është treguar për ekspozitën e Fondacionit “ALSAR” dhe ceremoninë e përurimit të saj në Prishtinë. Qytetarët kosovarë kanë ndjekur me vëmendje fjalët përshëndetëse, për të parë më pas përmes fotografive historinë e përmbledhur të kryeqytetit të shtetit amë. Përurimi i ekspozitës u bë nën kujdesin e Fondacionit “ALSAR” dhe të Institutit Albanologjik të Prishtinës. “Falë ekspozitës ne kemi mundësi të shohim pamje nga e kaluara e Tiranës, nga historia e saj, nga të gjitha veçantitë etno-kulturore specifike që kishte dikur, por dhe transformimin e saj përgjatë një shekulli”, u shpreh drejtori i Institutit Albanologjik të Prishtinës, prof. dr. Hysen Matoshi. “Për ne, si institut, është nder që të kujtojmë këtë ngjarje shumë të rëndësishme (100-vjetorin e Tiranës si kryeqytet i Shqipërisë)”, tha ai për mjetet informative që e ndoqën aktivitetin. Nga ana e tij, kryetari i Fondacionit “ALSAR”, z. Mehdi Gurra, vuri në dukje se Tirana i përket të gjithë shqiptarisë, duke bërë dhe një përshkrim të përmbajtjes së fotografive të ekspozitës dhe të ngjarjeve që ato përcjellin. Të gjetura dhe me domethënie ishin fjalët e tij se, “Njëqindvjetori i Tiranës si kryeqytet nuk i përket vetëm Shqipërisë, nuk është përvjetor për t’u përkujtuar vetëm në Tiranë.” “Tirana është kryeqytet dhe për atë që vjen nga Prishtina, nga Shkupi a Ulqini, si një mirëpritëse e çdo shqiptari.”Ekspozimi në Prishtinë, dhe më tej dhe në qytete të tjera, i fotografive të kushtuara 100 viteve të Tiranës si kryeqytet i Shqipërisë shpalos edhe një herë karakterin kombëtar të veprimtarisë së Fondacionit “ALSAR”. Bërja e kësaj ekspozite dhe shëtitja e saj në këtë kohë pandemie dhe kufizimesh të jetës normale flet po ashtu qartë për ngulmimin e “ALSAR”-it në përmbushjen e objektivave dhe të misionit që i ka vënë vetes. Ekspozita në sheshin “Skënderbej” të Prishtinës do të jetë e vizitueshme gjatë këtyre dy ditëve mes orëve 11:00-16:00. Më pas ajo do të vazhdojë udhëtimin e saj, për ta treguar historinë e Tiranës në të tjera vendndalime.

Në 100-vjetorin e shpalljes së Tiranës kryeqytet, u zhvillua mbrëmjen e djeshme në sallën e Pallatit të Kongreseve në Tiranë “Sofra Tiranase 2020”. Në këtë veprimtari  ishin të pranishëm anëtarë dhe miq të shoqatës “Tirana”, përfaqësues të trupit diplomatik, personalitete të shoqërisë, artit dhe kulturës kryeqytetase, si dhe përfaqësuesve të familjeve të shquara tiranase.

Në sofrën tiranase u vlerësuan edhe disa nga njerëzit më të spikatur në të gjitha fushat, të cilat kanë kultivuar e mbajtur gjallë traditën dhe krenarinë e kryeqytetit.

Në këtë kuadër u vlerësua edhe veprimtaria e Fondacionit ALSAR” për kontributin që jep per ringjalljen e vlerave të trashëgimisë sonë kulturore kombëtare si dhe për ndihmën që ofron për shtresat sociale në nevojë dhe veçanërisht ndaj fëmijëve jetimë. Për të shprehur vlerësimin dhe mbështetjen e saj ndaj këtij misioni të Fondacionit ”ALSAR”, Qendra Multifunksionale “New Generation” akordoi një bursë të plotë studimi 2-vjeçare e dedikuar për një përfitueseje të programit tonë të ndihmës për fëmijet jetimë në qytetin e Tiranës. 

Në fjalën e tij përshëndetëse të mbajtur me këtë rast kryetari i Fondacionit “ALSAR” Z. Mehdi Gurra  do të shprehej: “Është një kënaqësi e veçantë për mua, që marr pjesë sot në  këtë program të organizuar Shoqata “Tirana” në kuadër të veprimtarive festive me rastin e 100-vjetorit të shpalljes së Shtëpisë sonë të përbashkët Tiranës, si kryeqytet i Shqipërisë.  Gjej rastin gjithashtu të falenderoj Drejtuesin e Qendres Multifunksionale “New Generation” Z. Ilir Tafaj  për akordimin e një burse të plotë studimi 2-vjeçare një përfitueseje të programit tonë të ndihmës për fëmijët jetimë në qytetin e Tiranës.  Më lejoni të shpreh dy fjalë zemre për bashkëpunimin e suksesshëm me Shoqatën “Tirana”

Të nderuar pjesëmarrës!

       Nuk është aspak e vështirë ta dallosh Shoqatën “Tirana” në angazhimin dinjitoz për dekada në ruajtjen dhe forcimin e identitetit të Tiranës nëpërmjet tiranasve. Po kaq e lehtë është ta pikasësh Fondacionin ALSAR mes dhjetëra organizmave për atë që ka bërë dhe bën për Tiranën.

     Ky event ka mbledhur dy institucione që merakun për Tiranën e kanë të dorës së parë, se vetë janë themeluar prej tiranasish të vërtetë. Ruajtja e identitetit të qytetit të tyre, kryeqytet prej 100 vitesh i të gjithë shqiptarëve, është në bërthamën e krijimit të Shoqatës Tirana dhe të Fondacionit ALSAR, edhe pse objektivat e organizmit që unë drejtoj janë shumë më tepër se kaq.

      Kryeqyteti si emërues i përbashkët i ka bërë shpesh bashkë në rrugëtimin e tyre Shoqatën Tirana dhe Fondacionin ALSAR, ashtu siç po ndodh dhe sot. Me këtë bashkëveprim duam të ruajmë një traditë dhe identitet të kahmotshëm: traditën qytetare dhe identitetin kulturor të Tiranës sonë! Është detyra jonë ta bëjmë këtë, si autoktonë!

 Të nderuar të pranishëm!

   Mirënjohje këtij qyteti, që me fisnikëri mban të forta themelet e Tiranës, të familjeve të njohura, trashëgimtare të vlerave të papërkulura nga koha.                                                                     

I dhënë fort pas përkujtimit të ngjarjeve me rëndësi kombëtare, Fondacioni “ALSAR” mblodhi sot, më 1 nëntor, në hotelin “Tirana International”, akademikë, historianë, intelektualë dhe politikanë në 140-vjetorin e themelimit të Shoqërisë së Stambollit.

Aktiviteti u organizua vetëm pak kohë pasi Fondacioni “ALSAR” botoi dhe një pëmbledhje studimesh dhe artikujsh mbi krijimin e kësaj shoqërie.

Shoqëri e të Shtypuri Shkronja Shqip do të themelohej më 12 tetor të vitit 1879, dhe me fjalët e Sami Frashërit, kishte për qëllim “të ngjallurit e gjuhës shqipe, të bashkuarit e dialekteve të saj, të ndritësuarit e kombit tonë”. “ALSAR” u kujdes që 140 vite më pas ta përkujtojë ngjarjen me një konferencë shkencore.

Konferencën  do ta nderonin me pjesëmarrjen e tyre ish-presidenti Alfred Moisiu, kryetari i Akademisë së Shkencave, Skënder Gjinushi, ambasadori i Republikës së Turqisë në Tiranë, Murat Ahmet Yörük, kryetari i partisë Alternativa në Maqedoninë e Veriut, Afrim Gashi, etj.

Fjalën e hapjes e mbajti kryetari i Fondacionit “ALSAR”, z. Mehdi Gurra, i cili veç përshëndetjeve të rastit dhe shprehjes së mirëseardhjes për të pranishmit, e vuri theksin në tre gjëra. Ai nënvizoi edhe njëherë tjetër angazhimin e pareshtur të organizmit që drejton për çështjen kombëtare, të reflektuar në organizimin e aktivitetit të sotëm, foli për paanësinë dhe hulumtimin e vazhdueshëm që duhet ta karakterizojnë historianin, për t’i parë ngjarje të tilla më me realizëm, dhe vuri në pah rëndësinë e themelimit të Shoqërisë së të Shtypuri Shkronja Shqip.

“Është detyrë e historianit, dhe jo vetëm e tij, të hulumtojë pareshtur, të kërkojë diçka të re, diçka të pathënë, të fshehur apo të shtrembëruar, për të na e paraqitur aq sa është e mundur më pranë së vërtetës një ngjarje me peshë të madhe në historinë e vendit. Përkujtimi i përvjetorëve, si ky i 140-vjetorit të Shoqërisë së të Shtypuri Shkronja Shqip, duhet të shërbejë për të sjellë një mendim profesional më të kualifikuar, më të pandikuar. Shpresoj shumë që kumtesat në këtë konferencë shkencore të na japin këndvështrime të reja, gjetje të reja, që qëndrojnë larg ideve të ngurtësuara dhe paragjykuese,” tha ai për të pranishmit në sallën “Balsha”.

Radhën për të folur pas z. Gurra do ta kishte ambasadori i Republikës së Turqisë në Tiranë, Murat Ahmet Yörük. Fjala e përshëndetjes e diplomatit të lartë turk ishte e mirëmenduar, e përqendruar në vënien në dukje të lidhjeve të forta mes dy popujve, të një trashëgimie të përbashkët historike, e të nevojës për të mos e politizuar historinë, por për t’ua lënë atë për studim historianëve.

Dhjetë kumtesat në vazhdim iu kushtuan Shoqërisë së të Shtypuri Shkronja Shqip dhe alfabetit të Stambollit, parë në forma të ndryshme. Folën në konferencë prof. dr. Ferit Duka, dr. Metin Ünver, prof. dr. Tomor Osmani, prof. dr. Seit Mansaku, prof. dr. Shefkije Islamaj, prof. dr. Emil Lafe, dr. Şamil Mutlu, prof. dr. Rami Memushaj, dr. Zekerija Ibrahimi, dhe prof. dr. Xhevat Lloshi.

Për t’u veçuar qe konkluzioni i një prej dy folësve turq në konferencë, i dalluar për realizmin në vështrimin e qëndrimit të Perandorisë Osmane ndaj përpjekjeve të shqiptarëve për ta folur dhe shkruar gjuhën e tyre: “Qëndrimi që ka mbajtur shteti osman duke filluar nga çereku i fundit i shekullit të 19-të ndaj gjuhës shqipe dhe arsimimit të shqiptarëve nuk ka qenë kurrë në të njëjtin drejtim, por është ndikuar së tepërmi nga zhvillimet sipas periudhave, nga zhvillimet politike të brendshme dhe të jashtme. Kështu, ndërsa në vitin 1878 ka mbështetur Lidhjen e Prizrenit dhe ka inkurajuar përhapjen e alfabetit të Stambollit, më vonë, për shkak të zhvillimeve të reja, ka qenë i detyruar të veprojë në një linjë të ndryshme. Politika arsimore që shteti zbatoi ndaj shqiptarëve asnjëherë nuk ka qenë më poshtë nga ajo e ndjekur ndaj popujve të tjerë që jetonin në Perandorinë Osmane.”

Punimet e konferencës, të gjitha kumtesat e mbajtura në të, do të botohen si një përmbledhje më vete nga Fondacioni “ALSAR”.

Botimet më të fundit të Fondacionit “ALSAR”, dy vepra të atdhetarit Pashko Vasa, kanë mbledhur në Hotel Tirana këtë të mërkurë figura të njohura të fushës akademike. Promovimi i veprave “E vërteta mbi Shqipninë dhe shqiptarët” dhe “Skicë historike mbi Malin e Zi sipas traditave gojore shqiptare” u bë në sallën “Balsha”. Të pranishmit e shumtë në aktivitetin promovues dëgjuan fillimisht fjalën e kryetarit të Fondacionit “ALSAR”, z. Mehdi Gurra. Fjala e tij u përqendrua te figura e Pashko Vasës dhe te elemente të spikatura të ideve të tij në këto dy vepra. Ai falënderoi studiuesin dhe albanologun gjerman Michael Schmidt-Neke për dhënien e kopjes së fotokopjuar të veprës “Skicë historike mbi Malin e Zi sipas traditave gojore shqiptare”, si dhe përkthyesin e saj nga frëngjishtja, prof. dr. Seit Mansakun. Ideolog dhe veprimtar i Rilindjes Kombëtare, do të nënvizonte z. Gurra, Pashko Vasa na ndihmon të mos e kuptojmë historinë si bardhë e zi. Fjalëmbajtësi, tek fliste për veprën “E vërteta mbi Shqipninë dhe shqiptarët”, u shpreh kësisoj: “Historiografia osmanofobe merr një goditje të fortë prej përfundimit të nxjerrë nga ky ideolog asokohe se Shqipëria nuk mund të vazhdonte të jetonte veç se nën një zotnim që e nderonte ekzistencën, zakonet dhe kombësinë e saj, dhe se gjer atëherë kishte qenë Perandoria Otomane që i kishte përmbushur të gjitha këto kondita.” Vepra e sipërpërmendur është një botim anastatik, në vazhdën e botimeve të tilla të mëhershme të Fondacionit “ALSAR”. Mikpritësi në këtë promovim u ndal dhe te vepra tjetër, “Skicë historike mbi Malin e Zi sipas traditave gojore shqiptare”, për të cilën tha se ajo rrëfen si për malazezët dhe për shqiptarët fqinj me ta. “Dy veprat na ndihmojnë ta njohim më mirë figurën e Pashko Vasës. Ato na ndihmojnë po ashtu t’i mësojmë ca të vërteta, e në i paçim ditur, t’i rifreskojmë në mendje,” theksoi në fund kryetari i Fondacionit “ALSAR”. I ftuar në promovim ishte studiuesi dhe albanologu gjerman Michael Schmidt-Neke, mbajtës i një kumtese mjaft interesante, “Disa mendimet për receptimin e shkrimeve të Pashko Vasës”. Me një shqipe tepër të kuptueshme, miku i veçantë kumtoi për atë çka ai e quajti manifest të Pashko Vasës, veprën “E vërteta mbi Shqipninë dhe shqiptarët”, për të cilën dha dhe hollësi të botimeve në gjuhë të tjera perëndimore. Në fjalën e tij përmendi dhe censurimin që u ishte bërë paragrafëve të veçantë të këtij libri në botimin e para viteve ’90 të shekullit të shkuar. Michael Schmidt-Neke falënderoi Fondacionin “ALSAR” për punën e bërë. Fjala e prof. dr. Gazmend Shpuzës u end në disa lëmenj njëherësh, me figurën e Pashko Vasës gjithmonë në qendër. Temë e kumtesës së tij ishte përsiatja rreth ribotimit të përkthimit të parë në shqip të kryeveprës së Pashko Vasë Shkodranit. I ftuari nga Kosova, drejtori i Institutit Albanologjik të Prishtinës, prof. dr. Hysen Matoshi, mbajti kumtesën, “Shqiptarët dhe fqinjët e tyre në veprën e Pashko Vasës”. Kumtoi po ashtu dhe dr. Bejtulla Destani, i cili foli për burime të panjohura për veprën e Pashko Vasës. E fundit kumtesë në këtë veprimtari promovuese ishte ajo e prof. dr. Seit Mansakut, përkthyesit të njërës prej veprave. Profesori i nderuar kishte zgjedhur për temë etnogjenezën e shqiptarëve dhe të gjuhës shqipe në veprën e Pashko Vasës dhe shënimet kritike të Mehdi Frashërit.